Ngày 23/8/2026, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan (số 11/2026/QH16) với 471/474 đại biểu tán thành, có hiệu lực từ 1/3/2027. Điều 16a mới quy định hàng hóa xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử phải làm thủ tục hải quan và chịu kiểm tra giám sát; tổ chức, cá nhân tại Việt Nam mua bán qua sàn với nước ngoài phải xác thực điện tử (như VNeID); chủ sàn phải kết nối với hệ thống dữ liệu thương mại điện tử của hải quan. Ngưỡng miễn thủ tục, quy trình xác thực và cách kết nối của sàn nước ngoài sẽ do Chính phủ quy định trong văn bản hướng dẫn.
Cơ chế giám sát hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới của Việt Nam vừa được lắp mảnh ghép thứ ba. Ngày 23/8/2026, Quốc hội Việt Nam biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan (số 11/2026/QH16) với 471 trong số 474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành. Luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.
Điểm cốt lõi của luật không phải là thuế quan, mà là việc "gắn mỗi mắt xích của giao dịch xuyên biên giới với một chủ thể cụ thể": người mua phải xác thực điện tử, người bán phải xác thực điện tử, sàn phải kết nối dữ liệu giao dịch với hệ thống hải quan. Cùng với việc chấm dứt miễn thuế giá trị gia tăng cho hàng nhập khẩu giá trị nhỏ từ năm 2025 và Luật Thương mại điện tử có hiệu lực từ 1/7/2026, ba văn bản này tạo thành vòng khép kín của cơ chế giám sát.
1. Thông tin cơ bản của luật
Nội dung
Chi tiết
Tên luật
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan
Số hiệu
11/2026/QH16
Ngày thông qua
23/8/2026 (471/474 đại biểu tán thành)
Ngày có hiệu lực
01/3/2027
Điều khoản cốt lõi
Điều 16a về thủ tục và giám sát hải quan với hàng hóa xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử
Văn bản liên quan
Nghị quyết chấm dứt miễn thuế GTGT hàng nhập khẩu giá trị nhỏ (từ 14/1/2025), Luật Thương mại điện tử (hiệu lực 1/7/2026)
Nội dung chờ hướng dẫn
Ngưỡng giá trị hàng hóa miễn làm thủ tục hải quan, quy trình và lộ trình xác thực điện tử, cách kết nối của sàn nước ngoài không có hiện diện tại Việt Nam, chế tài xử lý vi phạm
2. Điều 16a: hàng hóa thương mại điện tử chính thức vào diện giám sát hải quan
Nguyên tắc của Điều 16a là: hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử phải làm thủ tục hải quan và chịu sự kiểm tra, giám sát của hải quan. Luật đồng thời giao Chính phủ quy định ngưỡng giá trị hàng hóa được miễn làm thủ tục — nghĩa là cơ chế thông quan đơn giản vẫn được duy trì, nhưng ngưỡng do cơ quan hành pháp quyết định, không cố định trong luật.
Quy định này bù đắp khoảng trống mà Luật Hải quan 2014 để lại khi thương mại điện tử xuyên biên giới bùng nổ: khi giao dịch được thực hiện qua sàn, hải quan không còn đối diện với chủ thể khai báo truyền thống mà là hàng triệu bưu kiện phân tán.
3. Ba nhóm chủ thể bị tăng trách nhiệm cùng lúc
1. Người mua và người bán: phải xác thực điện tử
Tổ chức, cá nhân tại Việt Nam khi mua bán hàng hóa với nước ngoài qua nền tảng thương mại điện tử phải hoàn thành xác thực điện tử trước khi thực hiện giao dịch, ví dụ thông qua hệ thống định danh điện tử VNeID. Bước này nâng việc xác định "ai mua, ai bán" từ cấp tài khoản trên sàn lên cấp hệ thống định danh quốc gia.
2. Chủ sàn: phải kết nối với hệ thống hải quan
Chủ sàn khi thực hiện xác thực điện tử phải kết nối với hệ thống xử lý dữ liệu thương mại điện tử của cơ quan hải quan. Nghĩa là sàn không chỉ xác thực danh tính mà còn phải cung cấp thông tin giao dịch và thanh toán theo yêu cầu của hải quan.
3. Logistics và kho: nghĩa vụ cung cấp thông tin được mở rộng
Chủ sàn, chủ kho ngoại quan, doanh nghiệp vận tải và đại lý của họ đều có nghĩa vụ cung cấp thông tin liên quan đến hàng hóa xuất nhập khẩu cho hải quan. Đồng thời, phạm vi người khai hải quan được mở rộng: doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh quốc tế, chủ sàn thương mại điện tử và doanh nghiệp dịch vụ quá cảnh, chuyển tải đều được bổ sung.
Đặt ba nội dung cạnh nhau, hiệu quả là: với một bưu kiện từ lúc đặt hàng đến lúc thông quan, hải quan không còn chỉ nhìn thấy tờ khai, mà còn thấy dữ liệu giao dịch phía sàn, dữ liệu thanh toán và kết quả xác thực danh tính.
4. AI và dữ liệu lớn: mức độ rủi ro quyết định cường độ kiểm tra
Luật sửa đổi nêu rõ hải quan sử dụng công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong quản lý rủi ro, gắn cường độ kiểm tra với mức độ rủi ro thay vì kiểm tra toàn bộ. Điều này thống nhất với định hướng mà Cục Hải quan nêu ở giai đoạn soạn thảo (tháng 8/2026): hệ thống tích hợp AI tự động đối chiếu thông tin khai báo với cơ sở dữ liệu quốc gia và lịch sử tuân thủ để phân luồng xanh, vàng, đỏ; doanh nghiệp tuân thủ tốt có thể được giải phóng hàng trong vài giây.
Hàm ý thực tế có hai mặt: "giá trị tài sản" của lịch sử tuân thủ tăng lên (hồ sơ tốt đổi lấy thông quan ưu tiên, giảm kiểm tra và hậu kiểm); đồng thời khi đã vào chân dung rủi ro, việc xử lý cũng tự động hóa hơn.
5. Vì sao là lộ trình ba bước trong ba năm
Thời điểm
Chính sách
Vấn đề được giải quyết
14/1/2025
Nghị quyết Quốc hội chấm dứt miễn thuế GTGT hàng nhập khẩu giá trị nhỏ (trước đó hàng chuyển phát nhanh dưới 1 triệu đồng được miễn thuế nhập khẩu và GTGT)
Thất thu thuế và tách đơn để lách thuế
01/7/2026
Luật Thương mại điện tử có hiệu lực: sàn trung gian phải xác thực điện tử người bán trước khi cho đăng bán; người bán nước ngoài xác thực bằng giấy tờ hợp pháp; sàn chịu trách nhiệm bồi thường liên đới
"Ai đang bán"
Thông qua 23/8/2026, hiệu lực 1/3/2027
Luật Hải quan sửa đổi: xác thực điện tử hai chiều, sàn kết nối dữ liệu với hải quan, mở rộng người khai, phân luồng rủi ro bằng AI
"Hàng vào bằng cách nào" và "ai mua"
Ba bước cộng lại đưa mọi mắt xích giao dịch xuyên biên giới về một chủ thể cụ thể: người bán phải xác thực, người mua phải xác thực, hàng hóa phải khai báo, sàn phải cung cấp dữ liệu.
6. Tranh luận và các vấn đề còn bỏ ngỏ
Trong quá trình xây dựng luật đã có ý kiến phản đối. Đại diện phía sàn là Shopee: ông Phan Mạnh Hà cho rằng nền tảng chỉ là trung gian kết nối người bán, không sở hữu hàng hóa và thiếu thông tin chuyên môn về phân loại mã HS, xác định trị giá hải quan; nếu buộc sàn làm chủ thể khai báo hải quan thì không phản ánh đúng bản chất giao dịch thương mại quốc tế. Phía sàn cũng cho rằng xác thực danh tính người mua chưa cần thiết ở giai đoạn này và có thể kéo dài thời gian thông quan, lưu kho với đơn hàng giá trị thấp.
Những điểm then chốt vẫn chờ văn bản hướng dẫn:
Ngưỡng giá trị: hàng hóa dưới mức nào được miễn làm thủ tục hải quan;
Quy trình và lộ trình xác thực: cách triển khai xác thực điện tử, kết nối với VNeID, phạm vi chủ thể áp dụng;
Sàn nước ngoài: sàn không có hiện diện hoặc đại diện tại Việt Nam thực hiện nghĩa vụ kết nối dữ liệu như thế nào;
Chế tài: hậu quả khi chưa hoàn thành xác thực chưa được nêu trong điều khoản đã công bố, phải chờ hướng dẫn.
Trong phiên thảo luận, một số đại biểu cũng lưu ý: bưu kiện thương mại điện tử số lượng lớn, giá trị thấp, đòi hỏi tốc độ; nếu kiểm tra theo cách hàng hóa truyền thống thì cửa khẩu sẽ ùn tắc. Đây cũng chính là lý do thực tế khiến luật chọn hướng "phân luồng rủi ro cộng ngưỡng miễn" thay vì kiểm tra từng kiện.
7. Danh sách việc cần làm cho người bán
Đưa xác thực điện tử vào kế hoạch vận hành quý I/2027: luật có hiệu lực từ 1/3/2027, liên quan tới bước xác thực của cả người mua và người bán tại Việt Nam, cần chừa thời gian cải tạo hệ thống và quy trình sau khi có văn bản hướng dẫn;
Rà soát phụ thuộc dữ liệu giữa sàn và hải quan: nếu hoạt động dựa vào sàn khai báo hộ hoặc dữ liệu của sàn, cần xác nhận sàn đang triển khai kết nối với hệ thống xử lý dữ liệu thương mại điện tử của hải quan;
Lịch sử tuân thủ bắt đầu có giá trị thông quan: phân luồng rủi ro bằng AI gắn cường độ kiểm tra với lịch sử tuân thủ, nên hãy coi tỷ lệ chính xác phân loại khai báo, tính kịp thời của nộp thuế và tính nhất quán chứng từ như tài sản dài hạn;
Không dồn vào một kênh duy nhất: trong giai đoạn phân định lại trách nhiệm xác thực và khai báo, việc thử song song nhiều sàn và nhiều tuyến logistics là cách cơ bản để phòng ngừa thay đổi quy tắc của một kênh.
8. Câu hỏi thường gặp
Q1: Luật mới đã có hiệu lực trong năm 2026 chưa?
Chưa. Luật được thông qua ngày 23/8/2026 nhưng có hiệu lực từ 1/3/2027. Trước thời điểm đó vẫn áp dụng Luật Hải quan 2014 và các quy định liên quan.
Q2: Có phải mọi bưu kiện thương mại điện tử đều phải khai báo hải quan?
Luật xác lập nguyên tắc "hàng hóa xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử phải làm thủ tục hải quan và chịu sự giám sát", đồng thời giao Chính phủ quy định ngưỡng giá trị được miễn làm thủ tục. Ngưỡng thực tế chưa được công bố.
Q3: Người bán nước ngoài có phải xác thực điện tử không?
Luật ràng buộc trực tiếp trường hợp tổ chức, cá nhân tại Việt Nam mua bán hàng hóa với nước ngoài qua nền tảng. Cách sàn nước ngoài không có hiện diện tại Việt Nam thực hiện nghĩa vụ kết nối dữ liệu, và cách người bán nước ngoài xác thực danh tính, được giao cho Chính phủ quy định chi tiết. Hiện Luật Thương mại điện tử yêu cầu sàn trung gian xác thực điện tử danh tính người bán trước khi cho đăng bán, với người bán nước ngoài thì xác thực bằng giấy tờ hợp pháp.
9. Mốc thời gian và nguồn
14/1/2025: nghị quyết chấm dứt miễn thuế GTGT với hàng nhập khẩu giá trị nhỏ qua chuyển phát nhanh có hiệu lực;
01/7/2026: Luật Thương mại điện tử có hiệu lực, sàn phải xác thực điện tử người bán;
23/8/2026: Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan (11/2026/QH16);
01/3/2027: luật sửa đổi có hiệu lực;
Chờ công bố: nghị định hướng dẫn (ngưỡng miễn thủ tục, quy trình xác thực, cách kết nối của sàn nước ngoài, chế tài).
📎 Nguồn: Thư viện pháp luật Việt Nam (luatvietnam.vn, 28/8/2026), Thông tấn xã Việt Nam / VietnamPlus (3/8/2026), biên bản biểu quyết của Quốc hội (23/8/2026), tổng hợp báo chí tháng 7 đến 9/2026, dữ liệu giao dịch năm 2025 của Metric.